دقیقه ای در طبقات بهشت

در روایات زیادی به درجات یا طبقات بهشت اشاره شده است. بدیهی است که منظور از طبقه در بهشت طبقه مادی یا مکان فیزیکی نیست بلکه درجه معنوی بهشتیان است. همانگونه که قبلاً اشاره شده است، نعمتهای بهشتی شبیه نعمتهای مادی نیست. و اگر نعم بهشتی را در لسان شرع به نهر شیر و شراب و حور و قصور و امثالهم تشبیه کرده اند، همه از باب تمثیل است. وتلک الامثال نضربها للناس لعلکم تعقلون. عالم برزخ همان عالم مثال است. صورتهای مثالی، ظهور صور عقلی و روحانی است. نکته دیگر اینکه در عالم مثال جرم مادی و بدن مادی وجود ندارد تا لذات و نعم آن هم مادی باشد. پس لاجرم نعمتهای بهشتی از جنس نعمتهای غیر مادی است. حال این نعم می تواند نفسانی و خیالی (به معنای عالم خیال نه تخیلی) باشد یا از قسم عقلانی و یا نعمت قلبی باشد. البته لازم به ذکر است انسان در همین عالم طبیعت هم همه این نعمتها را دارا می باشد. به قول حافظ : من که امروزم بهشت نقد حاصل می شود وعده فردای زاهد را چرا باور کنم. 

در بهشت هم همانند همین عالم، افراد دارای فهم و ادراک و مرتبه عقلی و قلبی متفاوتند. و همین موضوع طبقه بندی افراد را می سازد. و گرنه جایگاه و طبقه هر فرد به مکان او در بهشت مربوط نیست بلکه به مکانت او بستگی دارد. در نتیجه طبقه، در واقع مکانت و جایگاه معنوی هر فرد است. همانطور که در این دنیا مومن و کافر در ظاهر کنار هم زندگی می کنند ولی در باطن متفاوتند؛ در آخرت نیز افراد دارای طبقات معنوی در کنار یکدیگرند ولی از مقام و لذات معنوی یکدیگر خبر ندارند. زیرا جنت عیش پنهان است و دیگران از خبر ندارند چه در دنیا و چه در عقبی. خلاصه بحث اینکه هر فرد بهشتی به آنچه حق به او داده  خشنود است و از لذات و مقامات دیگر بهشتیان خبر ندارد. به قول مرحوم حاج آقا دولابی بهشت آدم کوچک هم مثل خودش کوچک است.